Sonpeygamber.info
Yazarlar
 

"Üç Mescid Hadisi"ne Yönelik Bir İtham

Kendi kaynaklarımıza seçmeci ve eleştirel yaklaşmak lazım geldiğini ısrarla savundukları halde müsteşrik görüş ve fikirlerini mutlak gerçekmiş gibi kabullenip seçmeci ve eleştirel yaklaşma ihtiyacı duymayanların, içine düşmüş oldukları derin çelişkiyi ve kimlerin yanında yer aldıklarını artık fark etmeleri gerekmektedir.

“En Faziletli Üç Mescid” başlığı ile Sonpeygamber.info okurlarıyla paylaştığım yazımızda yorumlamaya çalıştığım hadis-i şerif hakkında Yahudi asıllı Macar müsteşrik İ. Goldziher’in (v.1921) “uydurma” olduğu iddia ve ithamı bulunmaktadır. Bu ithama bir şekilde muttali olacak okurların herhangi bir kuşku ve tereddüde düşmemeleri ve söz konusu yorumumuzun bütünlüğü açısından bu iddia ve ithamın kısaca değerlendirilmesine ihtiyaç duyulmuştur.

İddia şudur: Mekke’de halifeliğini ilan etmiş olan Abdullah b. Ez-Zübeyr’e (v. 73) karşı, Emevi hükümdarı Abdülmelik b. Mervan’ı ( v. 86) memnun etmek ve Hac için bir başka merkez oluşturmak maksadıyla bu hadis İmam Zühri (v. 124) tarafından uydurulmuştur. Konuyla ilgili tespit şöyledir:

“Goldziher'in, Ya’kubî (Ö. 292 /901)’den naklettiği bir habere göre, Emevi halifesi Ahdu'l-Melik, Şam'da hüküm sürerken, Abdullah İhnu'z- Zuheyr de idareye karşı ayaklanmış ve Mekke dahil olmak üzere bütün Hicaz’ı ele geçirmiş bulunuyordu. Bu durum, hac maksadıyla Hicaz'a gidecek olan Suriyeliler için büyük bir tehlike teşkil ediyordu. Daha doğrusu bu tehlike –tabii Goldziher'e göre- aslında Emevi halifesi Ahdu'l-Melik içindi. Çünkü Hicaz'a giden Suriyeliler, burada Abdullah İbnü-z-Zübeyr'e bey'at etmeğe zorlanabilirler ve dolayısıyla Emevi idaresinin geleceği tehlikeye sokulmuş olurdu. Halife Adu'l-Melik, bu endişe ile Suriyelilerin Hicaz'a gitmelerini önlemek maksadıyla, Kudüs’te Kubbetu's-sahra'yı inşa etti. Sonra da Zühri'ye başvurarak, bu Kudüs mescidine hac için yapılacak bir ziyaretin, Mekke’de Kâbe'ye yapılacak ziyarete muadil olduğunu ifade eden bir hadis uydurmasını istedi. Emevi halifelerinin amaline (emellerine) hizmet eden Zühri de, tabiatıyla halifenin emrine uyarak şu hadisi uydurdu:

لاَ تُشَدُّ الرِّحَالُ إِلاَّ إِلَى ثَلاَثَةِ مَسَاجِدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ، وَمَسْجِدِ الرَّسُولِ وَمَسْجِدِ الأَقْصَى

Yani “Binekler, yalnız üç mescide doğru koşturulur: Mescid-i Haram, benim mescidim ve bir de Beytu'l-Makdis Mescidi'” [1]

Bu iddiayı değerlendirmeden önce Goldziher’in İmam Zühri’nin bir sözünü nasıl çarpıtıp Zühri hakkındaki ithamlarına zemin hazırladığına işaret edelim.

Zühri’nin, “Emirler bizi hadisleri yazıya geçirmeye teşvik edip zorladılar” anlamındaki( إن هؤلاء الامراء أكرهونا علي كتابة الاحاديث)sözünü Goldziher, el-Ehadis kelimesindeki lâm-ı ta’rifi kaldırmak suretiyle “Emirler bizi hadisler (uydurup) yazmaya zorladılar” anlamına gelecek şekilde إن هؤلاء الامراء أكرهونا علي كتابة أحاديث diye nakletmiştir. Goldziher bu saptırmayı, tarih gerçeğini dikkate almadan yapmış, “evvelu men devvene’l-hadis, hadisleri ilk tedvin eden” diye hadis tarihi ve usulü kaynaklarımızda yerini alan İbn Şihab ez-Zühri’nin, Emevi hükümdarlarının hadis uydurma isteklerini itiraf ettiğine delil saymıştır. Bu bilinçli saptırma ve varsayım sadece Goldziher’e aittir. Örnek olarak da yukarıda işaret edildiği gibi üç mescit hadisinin İmam ez-Zühri tarafından uydurulduğunu söyleyebilmiştir.

Hemen işaret edelim ki Goldziher’in tek kaynağı Ya’kubi Şiî bir müelliftir. Sonra İmam Zühri, Abdülmelik b. Mervan (v.86 h./705 m.) ile hicri 80 yılında, yani Abdullah İbnü’z-Zübeyr radıyallahu anh’ın vefatından tam 7 yıl sonra tanışmıştır. 7 yıl önce şehit edilmiş İbnü’z-Zübeyr’in, vereceği zarardan emin olmak için vefatından yedi sene sonra hadis uydurmaya nasıl bir ihtiyaç duyulabileceği, herhalde ancak Goldziher gibilerin kabul edebileceği bir olgudur.

Goldziher’in bu iki bilinçli saptırma ve iddiasından maksadı, öncelikle hadislerin yazılı metinler halinde bir araya getirilmesi (tedvin) hizmetinde başrolü oynamış olan ve hakkında hiçbir cerh/tenkit söz konusu olmayan, İslâm bilginlerince güvenilirliği ittifakla benimsenmiş ve rivayetleri Kütüb-i sitte’nin tamamında yar alan Tabiin neslinin ünlü âlimi İmam Zühri’nin, aslında Emevi Sultanlarının istekleri uyarınca hadis uyduran bir kişi olduğunu, dolayısıyla özelde onun rivayetlerine genelde onun öncülük ettiği tedvin faaliyeti ürünleri olan hadislere güvenilemeyeceği fikrini yaymaktır. Böylece sünnet-i seniyyenin bilgi ve belgelerini oluşturan hadis-i şerif metinleri ve hadis kaynakları hakkında derin bir kuşku uyandırmaktır.

İmam Zühri’yi uydurmacı ilan etmek hem de Mescid-i aksâ hakkındaki Hz. Peygamber’in övgüsü sebebiyle Müslüman gönüllerde oluşacak Mescid-i aksâ’ya ve dolayısıyla Kudüs’e yönelik duygu ve muhtemel eylemlerin önüne geçmek, bir başka ifade ile Kudüs’ü Müslümanların gündeminden çıkarmaktır.

Öte yandan müsteşriklerin şeyhi sayılan Goldziher’in, hiçbir İslâm bilgini tarafından uydurma olduğu -iddiası bir yana- iması bile edilmemiş ve Zühri’nin dışında Tabiin neslinden Kaza'a ve Selman el-Ağar tarafından da rivayet edilmiş olan üç mescit hadisini, Zühri’nin uydurduğu hadislere örnek vermesi bir taşla iki kuş vurma planının sonucudur. Hem İmam Zühri’yi uydurmacı ilan etmek hem de Mescid-i aksâ hakkındaki Hz. Peygamber’in övgüsü sebebiyle Müslüman gönüllerde oluşacak Mescid-i aksâ’ya ve dolayısıyla Kudüs’e yönelik duygu ve muhtemel eylemlerin önüne geçmek, bir başka ifade ile Kudüs’ü Müslümanların gündeminden çıkarmaktır.

Asla bilimsel bir temele dayanmayan bu iki iddia ve saptırma, Dr. Mustafa es-Sibâî (v.1964)tarafından Leiden’de delilleriyle, birincisinin kaynaklardaki aslî şekli gösterilmek, ikincisinin de aradaki yedi yıllık zaman farkını ispat etmek suretiyle ortaya konulmuştur. Bu gerçeklerin ispatı üzerine, Goldziher’in takipçilerinden müsteşrik Schacht (v.1969), önce biraz bozulmuş, rengi sararmış sonra da “Bunlar da Goldziher’in hatalarıdır. Her âlim hata eder” pişkinliğine sığınmıştır. [2]

Netice itibariyle Goldziher’in üç mescid hadisine yönelik “uydurma” olduğu itham ve iftirasının, kendisinin etnik kökenine yakışan bilimsel görünümlü tam bir saptırma ve sahtekârlıktan başka bir anlam ve kıymeti yoktur.

Genel bir sonuç ve tavır olarak, merhum Talat Koçyiğit hocanın şu tespitinin pek yerinde olduğunu teslim etmek gerektiği ortadadır:

“… Bir müsteşrikin, bizim meselelerimizle ilgili incelemelerinde ulaştığı netice ne olursa olsun, biz, bu neticeyi ihtiyatla karşılamak zorundayız. Şüphesiz onların incelemelerinden haberdar olacağız; fakat kendi meselelerimizi, yine kendimizin halletmek zorunda olduğumuzu da unutmayacağız.” [3]

Bu tespite biz de şu kanaatimizi ilave etmek istiyoruz: Kendi kaynaklarımıza seçmeci ve eleştirel yaklaşmak lazım geldiğini ısrarla savundukları halde müsteşrik görüş ve fikirlerini mutlak gerçekmiş gibi kabullenip seçmeci ve eleştirel yaklaşma ihtiyacı duymayanların, içine düşmüş oldukları derin çelişkiyi ve kimlerin yanında yer aldıklarını artık fark etmeleri gerekmektedir.

...

"Üç Mescid Hadisi" yorumu için tıklayınız!


Dipnotlar:

  1. Talat Koçyiğit, “I. Goldziher'in hadisle ilgili bazı  görüşlerinin tahlil ve tenkidi”, Ankara İlahiyat Fakültesi Dergisi, c. XV, s. 49 . Ankara, 1967
  2. Bk. Es-Sıbâî, es-Sünne ve mekânetüha, s. 29-30  (el-Mektebetü’l-İslamî baskısı)
  3. T. Koçyiğit, a.g.mkl. s. 55. Konu hakkında geniş bilgi için T. Koçyiğit merhumun bu makalesinin tamamı (s. 43-55) okunmalıdır.
 

Yorumlar

 
Bu yazıya henüz yorum yapılmadı. İlk yorumu siz yapmak için tıklayın.

Prof. Dr. İsmail Lütfi Çakan

1977'ye kadar Diyanet İşleri Başkanlığı merkez ve taşra teşkilatında çalıştı. Ankara-Yenimahalle Vaizi iken İstanbul'da açılan Haseki Eğitim Merkezi'ne kursiyer olarak katıldı. Kursun bitimine altı ay kala 5 Aralık 1977'de İstanbul Yüksek İslam Enstitüsü'ne hadis asistanı olarak göreve başladı. 1982 yılında Erzurum İslamî Bilimler Fakültesi'ne sunduğu "Muhtelifu'l-Hâdis İlmi: Doğuşu, Muhtevası ve Çözüm Yolları" adlı teziyle doktor oldu. Bir ara kültürel işlere bakan Müdür yardımcılığı görevini yürüttü. 1987'de doçentliğe, 1993'te de profesörlüğe yükseldi. 1994-97 öğretim yıllarında  Marmara Üniversitesi İlahiyat Meslek Yüksek Okulu Müdürlüğü görevinde bulundu. Çakan, halen Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Hadis Ana Bilim Dalı öğretim üyesi olarak görevine devam etmektedir.Üçü erkek biri kız dört çocuğu vardır. Çakan, İmam-Hatip Okulu'ndaki öğrencilik yıllarından beri mahalli ve ulusal gazete ve dergilerde yazılar yazdı ve yöneticilik yaptı. Özellikle Kayseri Hakimiyet gazetesi, Yeni İstiklal, Sebil ve Yeni Sabah gazeteleri, Diyanet gazete ve  dergisi,  İslâm, Toprak, Tohum, İslâm Medeniyeti, Hakses, Nesil, Din Eğitimi, Altınoluk, Bilim ve Hikmet, Yeni Ümit ve  M.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi gibi dergilerde çok sayıda yazıları yayımlandı. İslâm veTohum dergilerinin açtığı makale yarışmalarında birincilik kazandı. Bu arada çeşitli dergilerde Lütkan, Münir Lütfi ve İsmail Seyidoğlu mahlaslarıyla da yazılar yazdı.  Ayrıca Çakan, Yüksek İslâm Enstitüsü'nde öğrenci iken Türkiye Yüksek İslâm Enstitüleri Federasyonu'nda sekreterlik ve mezuniyetinden sonra da Türkiye Din Görevlileri Federasyonu'nda yönetim kurulu üyeliği görevlerinde bulundu. Çakan, İSAV adına "İslam'da Kılık-Kıyafet ve Örtünme", "Hz. Peygamber ve Aile Hayatı", "Sünnetin Dindeki Yeri", "Yeni ve Çağdaş Bir Tebliğ Metodolojisi" gibi tartışmalı ilmî toplantılarda organizatörlük ve bu toplantıların kitaplaşmasında editörlük yaptı. Gençliğin Kaleminden Üç Cephesiyle Âkif ve Hadislerle Ahlâkî Davranışlar adlı anonim eserlerde belli bölümleri yazdı. Sünen-i Ebû Davud Tercüme ve Şerhi'ne mukaddime yazdı ve eserin  ilk sekiz cildinin redaksiyonunu yaptı. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi'nin kuruluş çalışmalarına katıldı ve ansiklopedinin ilk on cildine yetmiş kadar madde yazdı. İslâm Medeniyeti ve Ensar vakıflarının kurucuları arasında yer aldı. Çakan, ayrıca yurt içinde düzenlenen birçok sempozyuma tebliğci ve müzakereci olarak iştirak etti. Son üç yıldır İstanbul-Göztepe Gözcü Baba Camii'nde Pazar günleri öğle namazından önce Mişkâtü'l-Mesâbih'ten Hadis dersleri yapmaktadır. Bu dersler Dost TV tarafından yayımlanmaktadır.  

devamını oku
 

Sonpeygamber.info'yu Takip Edin