Hz. Muhammed
Sünnet ve Hadis
 

Müslüman Kimliğinin Gereği

İslamiyet, Allah'ın yarattığı insanları, "Allah'a kul olma kişiliği"ne sahip kılan, bu sebeple de Müslümanların her yaptıklarını bilinçli olarak yapmalarını isteyen; eyyamcılığı, kör taklitçiliği ve uydum kalabalığa anla­yışını asla tasvip etmeyen bir dindir.

 

عَنْ حُذَيْفَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : لاَ تَكُونُوا إِمَّعَةً تَقُولُونَ إِنْ أَحْسَنَ النَّاسُ أَحْسَنَّا وَإِنْ ظَلَمُوا ظَلَمْنَا وَلَكِنْ وَطِّنُوا أَنْفُسَكُمْ إِنْ أَحْسَنَ النَّاسُ أَنْ تُحْسِنُوا وَإِنْ أَسَاءُوا فَلاَ تَظْلِمُوا

Huzeyfe radıyallahu anh'den rivayet edildiğine göre Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur:

"İnsanlar iyi olur, iyilik yaparlarsa, biz de iyi olur, iyilik yaparız; yok onlar zulmederlerse biz de zulmederiz" diyen şahsiyetsizler (den) olmayın. Aksine siz kendinizi, insanlar iyi olurlarsa iyi olmaya, kötü olurlarsa, kötü (zâlim) olma­maya alıştırın!" (Tirmizî, Birr 62; Hatîb Tebrîzî, Mişkâtü'l-Mesâbîh, III, 1418)

İslamiyet, Allah'ın yarattığı insanları, "Allah'a kul olma kişiliği"ne sahip kılan, bu sebeple de Müslümanların her yaptıklarını bilinçli olarak yapmalarını isteyen; eyyamcılığı, kör taklitçiliği ve uydum kalabalığa anla­yışını asla tasvip etmeyen bir dindir. Tavizci tavırları ve ira­desizliği değil; kendi değerlerine sonuna kadar ve kendine has özellikleri içinde sahip çıkan soylu davranışları istemektedir. Daha kısa bir ifade ile Müslümanların İslâm kimliğine her halükârda sahip olmalarını öngör­mektedir. Bu yüzden de sömürgeci güçlerin ve çıkarcıların söyleyegeldiği gibi, "zaman sana uymazsa, sen zamana uy" kolaycılığını ve bukalemunluğunu asla benimsememekte; Müslümanlara, "hayata uyma"yı değil, "hayatlarını Hakka uydurma"yı hedef olarak göstermek­tedir. Hadisimiz, işte bu temel tesbit ve ilkenin belgelerinden biridir.

İmme’a kimdir?

Hadisimizin mana ve mesajının iyice anlaşılabilmesi için, onda yer alan ve anahtar kelime olan "imme'a"nın bilinmesine ihtiyaç bulunmak­tadır. Bu kelime için sözlükler, "herkese 'seninleyim' diyen şahsiyetsiz kişi, taklitçi, sebatsız, asalak" anlamlarını vermektedirler. Hadislerde geçen garip kelimeleri açıklamak üzere kaleme alınmış Ğaribu'l-Hadis ismini taşıyan hadis lügatlerinde de bu kelime hakkında bilgi verilmektedir. Meselâ, Abdullah b. Mes'ud (ra), "Her hangi biriniz sakın imme'a olmasın!" deyince, "imme'a nedir?" diye sormuşlar. O da “ ‘Ben herkesle beraberim’ diyen kişidir” cevabını vermiştir. (Bk. Zemahşerî, el-Faik fî garibi'l-hadis, I, 56, 47; İbnu'l-Esir, en-Nihâye fi garibi'l-hadis, 1,67)

Yine Abdullah b. Mes'ud radıyallahu anh, bu kelimenin tanımını yaparken bize şu bilgiyi de vermektedir. O diyor ki; "biz cahiliyye devrinde (İslâm ön­cesinde), çağırılmadığı halde davetlilerin arkasına takılıp ziyafete giden asalaklara "imme'a" derdik. Ama bugün imme'a; dinini, imanını insanla­rın (anlayışlarının) peşine takan, delil, burhan aramaksızın körü körüne onlara tâbi olan"dır.

Yanlış anlaşılmaması için tekrar ifade edelim ki, burada cemaatle be­raber olmak kötülenmiyor, aksine kendi görüşü, azmi, iradesi olmayan, her önüne çıkan kişi ve ideolojiye hemen tabî olan, bir düşünce ve inanç üzerinde sebat etmeyen, kaypak, kişiliksiz, eyyamcı, çıkarcı kişiler kı­nanmaktadır. Buna biz, "evet efendimci", "şakşakçı", gününü gün etme adına, her işini başkalarının arzu ve isteklerine göre ayarlayan, örf-adet, din-iman, millî-manevî değer kaygısı gütmeyen tip de diyebiliriz.

Takdir edileceği gibi, her seviyedeki taklitçiliğin temelinde böyle bir şahsiyet kusuru yatmaktadır. Şayet böylesi bir kusur toplum çapında bir yaygınlık kazanırsa, o takdirde millî kimlik ve değerleri başkalarına peş­keş çekme, ne pahasına olursa olsun, taklit edilen milletlere benzeme seviyesizliğine düşülür ki, hiç bir yaldızlı söz ya da slogan bu düşüklüğü ört-bas etmeye yetmez. Dolayısıyla böylesi bir topluma da kimse kıymet vermez.

Empoze veya bir başka deyişle zoraki sistemlerin, -belli bir dönem için de olsa- milletlere hâkim olmasında bu imme'a tavrının büyük payı olduğu muhakkaktır. Millî bir plan, millî bir irade, millî bir düşünceden yoksun, ya da vazgeçmiş milletler, sınırsız bir taklit ve aşağılık duygusu içinde, kendilerine empoze edilen hayat tarzlarına sarılmayı bir fazilet, bir üstünlük, hatta çağdaşlık olarak değerlendirir ve aksi düşünceleri suçlamaktan asla çekinmezler. Yüce Rabbimiz Kur'an-ı Kerim'de "Yüzle­rinizi doğu ya da batıya döndürmeniz (başlı başına) bir iyilik değildir" (el-Bakara, 177) buyu­rurken biz yüzümüzü batıya çevirdiğimiz günden beri, bahis konusu taklitçiliğin ve kimlik bunalımının hangi boyutlarda bizim için sıkıntı amili olduğunu yakinen öğrenmiş bulunmaktayız.

Yüce Rabbimiz Kur'an-ı Kerim'de "Yüzle­rinizi doğu ya da batıya döndürmeniz (başlı başına) bir iyilik değildir"  buyu­rurken biz yüzümüzü batıya çevirdiğimiz günden beri, bahis konusu taklitçiliğin ve kimlik bunalımının hangi boyutlarda bizim için sıkıntı amili olduğunu yakinen öğrenmiş bulunmaktayız.

Hadisimizin mesajı

Hadisimiz, Müslümanları tam bir İslâm şahsiyetçiliğine çağırmakta, farklılık ve haklılıklarını her zaman ve her yerde korumalarını istemek­tedir: "İnsanlar iyi olur, iyilik yaparlarsa iyi olmaya, iyilik yapmaya; kötü olurlar ve haksızlık yaparlarsa, kötü olmamaya zulüm yapmamaya ken­dinizi alıştırın, kendiniz için bu tavrı değişmez ve vazgeçilmez bir tavır olarak benimseyin." Herkes bilir ki, zulüm yapmamak da başlı başına bir iyilik ve ihsandır.

Hadisimizin birinci cümlesi olan; "İnsanlar iyi olursa biz de iyi olur; kötü olur, kötülük yaparlarsa biz de kötü oluruz diyen şahsiyetsizlerden olmayın!" ifadeleri, Müslümanlara İslami ve insani misyonlarını hatır­latmakta, hayatın akışı içinde iyiliklerin, güzelliklerin ve mutlak doğru­nun hâkimiyeti için gayret göstermeleri gereğini çok açık bir şekilde du­yurmaktadır. Tabiatıyla bunun için de yeterli bir bilgi, bilinç ve sorum­luluk duygusu gerekmektedir.

O halde Müslümanlar, toplumun gidişinin iyi mi kötü mü olduğunu dikkate alacak ve mutlaka kendileri, ihsan (iyilik) çizgisi üzerinde ol­maya, çevrelerini de bu çizgiye çekmeye gayret edeceklerdir. Zamana ya da topluma uyma diye bir görevlerinin olmadığını bilecekler asla kötü­lüğe ve haksızlığa iltifat etmeyeceklerdir. Onlar, kendi değerleriyle ken­dilerini bağımlı bilecekler ve tek başlarına da kalsalar doğruya, iyiliğe ve hakka sahip çıkacaklardır. Onlardan beklenen budur, imme'alık değildir. Nitekim Şarih Aliyyu'l-Kaari'nin isabetle belirttiği gibi bu hadiste, “İnanç ve ibadetler bir yana, ahlaki konularda bile taklidin nehyolunduğuna işaret bu­lunmaktadır.”  (bk. Mirkatu'l-Mefâtîh, IV, 762; Mübârekfürî, Tuhfetu'l-ahvezî, VI, 145)

 

 

 

Yorumlar

 
Bu yazıya henüz yorum yapılmadı. İlk yorumu siz yapmak için tıklayın.

Prof. Dr. İsmail Lütfi Çakan

1977'ye kadar Diyanet İşleri Başkanlığı merkez ve taşra teşkilatında çalıştı. Ankara-Yenimahalle Vaizi iken İstanbul'da açılan Haseki Eğitim Merkezi'ne kursiyer olarak katıldı. Kursun bitimine altı ay kala 5 Aralık 1977'de İstanbul Yüksek İslam Enstitüsü'ne hadis asistanı olarak göreve başladı. 1982 yılında Erzurum İslamî Bilimler Fakültesi'ne sunduğu "Muhtelifu'l-Hâdis İlmi: Doğuşu, Muhtevası ve Çözüm Yolları" adlı teziyle doktor oldu. Bir ara kültürel işlere bakan Müdür yardımcılığı görevini yürüttü. 1987'de doçentliğe, 1993'te de profesörlüğe yükseldi. 1994-97 öğretim yıllarında  Marmara Üniversitesi İlahiyat Meslek Yüksek Okulu Müdürlüğü görevinde bulundu. Çakan, halen Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Hadis Ana Bilim Dalı öğretim üyesi olarak görevine devam etmektedir.Üçü erkek biri kız dört çocuğu vardır. Çakan, İmam-Hatip Okulu'ndaki öğrencilik yıllarından beri mahalli ve ulusal gazete ve dergilerde yazılar yazdı ve yöneticilik yaptı. Özellikle Kayseri Hakimiyet gazetesi, Yeni İstiklal, Sebil ve Yeni Sabah gazeteleri, Diyanet gazete ve  dergisi,  İslâm, Toprak, Tohum, İslâm Medeniyeti, Hakses, Nesil, Din Eğitimi, Altınoluk, Bilim ve Hikmet, Yeni Ümit ve  M.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi gibi dergilerde çok sayıda yazıları yayımlandı. İslâm veTohum dergilerinin açtığı makale yarışmalarında birincilik kazandı. Bu arada çeşitli dergilerde Lütkan, Münir Lütfi ve İsmail Seyidoğlu mahlaslarıyla da yazılar yazdı.  Ayrıca Çakan, Yüksek İslâm Enstitüsü'nde öğrenci iken Türkiye Yüksek İslâm Enstitüleri Federasyonu'nda sekreterlik ve mezuniyetinden sonra da Türkiye Din Görevlileri Federasyonu'nda yönetim kurulu üyeliği görevlerinde bulundu. Çakan, İSAV adına "İslam'da Kılık-Kıyafet ve Örtünme", "Hz. Peygamber ve Aile Hayatı", "Sünnetin Dindeki Yeri", "Yeni ve Çağdaş Bir Tebliğ Metodolojisi" gibi tartışmalı ilmî toplantılarda organizatörlük ve bu toplantıların kitaplaşmasında editörlük yaptı. Gençliğin Kaleminden Üç Cephesiyle Âkif ve Hadislerle Ahlâkî Davranışlar adlı anonim eserlerde belli bölümleri yazdı. Sünen-i Ebû Davud Tercüme ve Şerhi'ne mukaddime yazdı ve eserin  ilk sekiz cildinin redaksiyonunu yaptı. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi'nin kuruluş çalışmalarına katıldı ve ansiklopedinin ilk on cildine yetmiş kadar madde yazdı. İslâm Medeniyeti ve Ensar vakıflarının kurucuları arasında yer aldı. Çakan, ayrıca yurt içinde düzenlenen birçok sempozyuma tebliğci ve müzakereci olarak iştirak etti. Son üç yıldır İstanbul-Göztepe Gözcü Baba Camii'nde Pazar günleri öğle namazından önce Mişkâtü'l-Mesâbih'ten Hadis dersleri yapmaktadır. Bu dersler Dost TV tarafından yayımlanmaktadır.  

devamını oku
 

Sonpeygamber.info'yu Takip Edin